چرا انگار برخی خواب‌های تکراری مدام دنبالمان می‌آیند؟ احتمالا از کودکی خواب پرواز کردن همانند پرنده را دیده یا اخیراً در میانه خواب به مکان یا وقتی خاص بازگشته باشید احتمالا گذراندن یک روز بد در محل کار، کابوس‌های امتحان مدارس را برانگیخته کند؛ حتی اگر دهه‌ها از دانش‌آموز بودنتان قبل باشد.

اگر این چنین وضعیتی را توانایی کرده‌اید، باید بدانید که تنها نیستید. خواب‌های تکراری اتفاق‌های رایجی می باشند: تحقیقات مشخص می کند که تا ۷۵ درصد بزرگسالان حداقل یک بار در طول زندگی خود این خواب‌ها را توانایی می‌کنند.

این خواب‌ها در یک طیف قرار دارند: بعضی اوقات اوقات هربار که اتفاق می‌افتند تقریباً شبیه یکدیگرند؛ اما امکان پذیر نوشته خواب، مکان‌ها یا شخصیت‌های تکراری باشند که بعد‌عرصه‌های مختلفی دارند. این تغییرات، خواب‌های تکراری را از خواب‌های بد ناشی از «اختلال اضطراب بعد از سانحه» نزدیک می‌کند؛ وضعیتی روان‌شناختی که در آن افراد خاطرات خاصی از زندگی بیداری خود را با تغییرات زیاد کمتر در میانه خواب مجدد توانایی می‌کنند.

کارشناسان تا این مدت یقین نیستند که چرا ما خواب‌های تکراری می‌بینیم، اما تحقیقات تازه به شناسایی بهتر الگوها در بسیاری، محتوا و این چنین سناریوهایی که آنها را به‌وجود می‌آورند، پشتیبانی می‌کند.

مطالعات تازه نظریه‌ای را تحکیم کرده‌اند که می‌گوید خواب‌های تکراری زیاد تر اما نه همیشه خواب‌های بد می باشند. در یک نظرسنجی که سال ۲۰۲۲ توسط «مایکل شردل»، رئیس آزمایشگاه خواب در مؤسسه مرکزی سلامت روان در آلمان انجام شد، بزرگسالان دو سوم خواب‌های تکراری خود را به‌گفتن منفی علامت‌گذاری کردند؛ این خواب‌ها طبق معمولً به موضوعاتی همانند تعقیب یا دعوا، دیر رسیدن به جایی یا ناکامی در چیزی اشاره داشتند. برعکس، خواب‌های تکراری مثبت شرکت‌کنندگان شامل موضوعاتی همانند پرواز یا کشف یک اتاق تازه در خانه‌شان می بود.

دلایل این که چرا ما امکان پذیر تمایل بیشتری به خواب‌های منفی داشته باشیم، به‌طور کامل فهمیدن نشده است؛ اما شردل می‌گوید خواب‌ها طبق معمولً چیزی را در زندگی بیداری ما، برای مثالً حتی احساسی کوچک یا وضعیتی جزئی را که حس می‌کنیم نمی‌توانیم تحول دهیم، بیشتر از حد برجسته می‌کنند. او توضیح می‌دهد: «این حس در خواب به تلاطمی زیاد بزرگ‌تر تبدیل می‌بشود؛ هرچند که ربط آن همیشه ساده یا آشکار نیست.»

روانشناسی و عصب‌شناسی سرنخ‌های زیاد تر درمورد‌ی خواب‌های تکراری منفی اراعه خواهند داد. به‌گفتن مثال، ما مستعد وضعیتی هستیم که به‌گفتن «منفی‌نگری» شناخته می‌بشود: تمایل به تمرکز زیاد تر بر افکار، احساسات یا تعامل های اجتماعی ناخوشایند نسبت به موارد مثبت. این حرکت ریشه در نیاز ناخودآگاه ما برای حل و فصل موقعیت‌های منفی مختلفی دارد که بقای ما را تهدید می‌کنند. منفی‌نگری امکان پذیر در خواب تشدید بشود؛ چون مغز خواب‌زده‌ی ما نواحی مرتبط با علتخطی را افت می‌دهد و قسمت‌های مرتبط با شوق را فعال می‌کند. به این علت فیلتر بین افکار و احساسات ما تضعیف می‌بشود.

فهمیدن زیرساخت‌های روانشناختی خواب‌های تکراری، مطالعه چالش‌برانگیزی بوده؛ چون کنترل خواب‌ها در یک عرصه‌ی تجربی دشوار است. اما رویدادهایی همانند حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر یا دنیاگیری کووید-۱۹ که تعداد بسیاری از مردم توانایی‌ای مشترک از صدمه دارند، به دانشمندان امکان داده تا الگوهای خاص مرتبط با خواب را با جزئیات بیشتری بازدید کنند.

بارنت دریافت که خواب‌ها در اغاز دیناگیری طبق معمولً واقعی‌تر بودند و جهت هراس و اضطراب زیاد تر می‌شدند. با گذشت زمان، این خواب‌ها به سمت موقعیت‌های کمتر ترسناک اما هم چنان ناخوشایند مرتبط با شرمندگی اجتماعی تحول کردند؛ همانند این که تنها فردی باشید که در مکان عمومی ماسک صورت نمی‌زند. بارنت با اشاره به آنچه که به‌گفتن «فرضیه تداوم» شناخته می‌بشود. می‌گوید: «آن‌ها به وضوح به چیزهایی که در زندگی روزمره ما اتفاق می‌افتد مرتبط می باشند.» او توضیح می‌دهد: «اگر شما احساسات را در طول روز پردازش نکنید، خودآگاهی شبانه‌ی شما تلاش خواهد کرد آنها را در شب پردازش کند.»

بارنت و دیگر کارشناسان پافشاری می‌کنند که خواب‌های تکراری منفی، رایج و طبیعی می باشند و اقداماتی وجود دارد که می‌توان برای کنترل آن‌ها انجام داد. برخی افراد پیروزی‌هایی را در روشی به نام «درمان مبتنی‌بر پردازش مجدد تصاویر» (imagery rehearsal therapy) یافته‌اند. در این روش افراد قبل از این که بخوابند، کابوس‌های خود را با آخر خوش‌تر مجدد فکر می‌کنند.

«نریت سافر-دودک»، پژوهشگر و روانشناس بالینی نیز پیشنهاد می‌کند که بهداشت خواب خوبی را با تنظیم یک برنامه خواب منظم، محدود کردن منفعت گیری از صفحه نمایش‌های دیجیتال و اجتناب از کافئین یا الکل قبل از خواب تشکیل کنید. او می‌گوید: «کمتر گمان دارد هنگامی که تا این مدت در حالت عاطفی شدید هستید بخوابید. بهترین پیشنهاد‌ای که می‌توانم بدهم این است که تلاش کنید مرزهای قوی بین زمان بیداری و خواب خود برقرار کنید تا از ورود اضطراب به خواب‌هایتان جلوگیری کنید.»