Monday, 12 Oct 2026

نخستین عکس ثبت‌شده از دو سیاه‌چاله چرخان به دور یکدیگر؛ کشف تاریخی در کوازار اوجی‌۲۸۷

کشف تاریخی دو سیاه‌چاله چرخان در کوازار اوجی ۲۸۷

سیاه‌چاله‌های فعال هنگام بلعیدن مواد اطراف خود، جریانی از ذرات پرانرژی را به صورت جت‌های قدرتمند به فضا پرتاب می‌کنند. محققان با بهره‌گیری از داده‌های جدید، برای نخستین بار امضای دو جت ذره‌ای را از کوازار اوجی‌۲۸۷ شناسایی کرده‌اند؛ کشفی که وجود دو سیاه‌چاله فعال در حال گردش به‌دور یکدیگر را تایید می‌کند.

تصویر مستقیم از جت‌های دوگانه

ماری والتونن، نویسنده اصلی پژوهش از دانشگاه تورکو در فنلاند، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «برای اولین بار ما موفق شدیم تصویری از دو سیاه‌چاله در حال چرخش به دور یکدیگر به دست آوریم. در این عکس، سیاه‌چاله‌ها از طریق جت‌های ذره‌ای شدید که از خود ساطع می‌شوند، شناسایی می‌گردند. خودِ سیاه‌چاله‌ها کاملاً تاریک هستند، اما می‌توان آن‌ها را با این جت‌های ذره‌ای یا گاز درخشانِ اطرافشان رصد کرد.»

سابقه ۱۳۶ ساله مشاهدات نوری

کوازار اوجی‌۲۸۷ از زمان‌ها پیش به دلیل ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد خود مورد توجه قرار گرفته است. ثبت‌های نوری طول ۱۳۶ ساله نشان می‌دهد که درخشندگی این جرم آسمانی هر ۱۲ سال یک‌بار دگرگون می‌شود. این الگو سرنخ مهمی بر وجود دومین سیاه‌چاله بود که در یک مدار ۱۲ ساله به دور همتای بزرگ‌تر خود می‌چرخد.

ابعاد شگفت‌انگیز زوج سیاه‌چاله

پژوهش ابعاد بی‌نظیر این جفت را نیز فاش می‌کند. سیاه‌چاله بزرگ‌تر جرمی معادل ۱۸ میلیارد برابر جرم خورشید دارد، در حالی که همدم کوچک‌تر نزدیک به ۱۵۰ میلیون برابر خورشید سنگین‌تر است. فوران نوری عظیمی که در سال ۲۰۲۱ رصد شد، کاملاً با این مدل دوگانه هم‌خوانی دارد و نظریه وجود دو سیاه‌چاله فعال را تقویت می‌کند.

[elementor-template id="2775"]

نقش حیاتی ماهواره رادیوآسترون

والتونن توضیح می‌دهد: «عکس دو سیاه‌چاله با استفاده از یک سیستم رادیوتلسکوپ گرفته شده که شامل ماهواره رادیوآسترون بود. این ماهواره نزدیک به ده سال پیش، در زمان تصویربرداری از اوجی‌۲۸۷، فعال بود. فاصله زیاد ماهواره از زمین باعث شد که وضوح عکس به‌شکل چشمگیری افزایش یابد؛ به‌گونه‌ای که کیفیت آن بسیار بالاتر از تلسکوپ‌های زمینی معمول بود. در سال‌های اخیر ما تنها قادر به بهره‌گیری از تلسکوپ‌های زمینی بوده‌ایم و وضوح تصاویر به خوبی قبل نیست.»

نتایج این پژوهش در نشریه The Astrophysical Journal منتشر شده است.